Op 12 oktober organiseerde CVN een Ideeëndag over de viering van het 20-jarig bestaan van het Cultureel Verdrag in 2015. Het Nederlandse Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Departement internationaal Vlaanderen hebben CVN de opdracht gegeven om een beleidsadvies uit te brengen over de manier waarop deze viering het beste in de verf gezet kan worden. CVN zal de viering niet zelf organiseren, maar werkt er momenteel het concept voor uit. Om tot een concept te komen dat uitvoerbaar is en op draagvlak kan rekenen, nodigde CVN een dertigtal experts uit om tijdens de Ideeëndag hun visie te geven op de beleidsadviesopdracht. Binnenkort publiceren we het integrale verslag van de Ideeëndag op deze website; in dit blogartikel leest u alvast een impressie.

We stellen u graag onze nieuwe algemeen secretaris voor die vanaf oktober in dienst treedt. Zijn naam: Marijn ten Harmsen van der Beek.

Op 24 mei is de nieuw samengestelde Commissie Cultureel Verdrag geïnstalleerd tijdens een plechtigheid in het Errerahuis, de ambtswoning van de Vlaamse minister-president. Vier hooggeplaatste personen namen het woord, waarbij gastheer Kris Peeters het spits afbeet. Na hem volgden Henne Schuwer, ambassadeur van het Koninkrijk der Nederlanden en de beide afscheidnemende voorzitters van CVN, Herman Balthazar en Wim van Gelder. In dit blogartikel leest u een compilatie van hun woorden, waarmee zij terugblikten op de afgelopen jaren en daarnaast de nieuwe Commissie een hart onder de riem staken. Via de links kunt u de speeches van Herman Balthazar en Wim van Gelder in het geheel lezen.

Sinds gisteren is er een nieuwe commissie die het Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland vlot moet trekken. De Standaard voelde algemeen secretaris Guy Janssens aan de tand.

In Nederland bestond het al, en ook de Vlaamse social-profit en corporate sector hadden er al één. Sinds afgelopen maandag heeft ook de Vlaamse culturele sector een eigen, op maat gemaakte 'Leidraad Goed Bestuur voor Cultuur’.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Foto: overhandiging van de Leidraad aan de Vlaamse Minister Joke Schauvliege door prof. dr. Annick Schramme. (credits: Ons Erfdeel)

De 'Leidraad Goed Bestuur voor Cultuur' werd afgelopen maandag 26 maart in ontvangst genomen door de Vlaamse Minister voor Cultuur Joke Schauvliege, tijdens een studiedag van het Bilsen Fonds voor Cultuurmanagement over het thema cultural governance (zie foto). 

De Leidraad is opgesteld door een Stuurgroep die bestond uit Vlaamse en Nederlandse experts. “Het is een handige tool geworden, waaraan alle culturele organisaties hun eigen werking kunnen toetsen en optimaliseren”, vertelde voorzitter van de Stuurgroep prof. Dr. Anncik Schramme over de Leidraad (bron: Ons Erfdeel). Om de Leidraad zo handzaam en helder mogelijk te maken, koos de Stuurgroep voor een indeling aan de hand van vijf overkoepelende principes van goed bestuur. Voor de gebruiker die zich er verder in wil verdiepen, is elk van de vijf beginselen opgesplitst in gedetailleerde aanbevelingen. 

De Minister reageerde direct op de inhoud van de Leidraad en sprak vooral haar steun uit voor de aanbevelingen van de Stuurgroep om de Raden van Besturen in Vlaanderen zo divers mogelijk samen te stellen. Ze dacht daarbij aan de combinaties van jongere en oudere leden, van allochtone en autochtone, en met name ook wat betreft de vaardigheden die zij allen meebrengen. 

Tijdens de studiedag is de Leidraad als paperback gepresenteerd, die binnenkort onder alle culturele instellingen in Vlaanderen verspreid zal worden. Op 15 mei zal de Leidraad ook in boekvorm verschijnen bij Uitgeverij Lannoo Campus, met ruimte voor een aantal aansprekende praktijkvoorbeelden van goed bestuur in binnen- en buitenland en verschillende sectoren. Onder meer het Gallo-Romeins Museum, het Kaaitheater en deFilharmonie verleenden hun medewerking. Op deze website berichten we u over publicatie van het boek in juni 2012.

Op 28 januari hield het ANV zijn nieuwjaarsbijeenkomst in de Burgerzaal van het Oude Stadhuis in Middelburg. Wim van Gelder, Nederlands voorzitter van CVN, hield in ‘zijn’ Zeeland de lezing “Hoe overbruggen we de belemmeringen in de Vlaams-Nederlandse samenwerking”. 

Op 2 december organiseerden Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond, de Nederlandse Taalunie, Ons Erfdeel vzw, Vlaams-Nederlands Huis deBuren en CVN in Amsterdam een debat over de toekomst van Vlaams-Nederlandse samenwerking op het gebied van onderwijs en media. Delen Vlaanderen en Nederland nog genoeg met elkaar om innig met elkaar samen te werken? Zijn er genoeg ideeën en kansen? Hieronder leest u alvast een aantal straffe stellingen die de keynotesprekers innamen; het volledige verslag van de speeches én de paneldebatten kunt u lezen in de eerstvolgende aflevering van tijdschrift Ons Erfdeel dat begin februari verschijnt.  

De twee debatten over enerzijds onderwijs en anderzijds media vonden na elkaar plaats. Ze werden beide aangevuurd met twee pittige stellingen. 

Marktwerking stimuleert excellentie en Hoger collegegeld zorgt voor beter onderwijs

De eerste keynotespreker voor het debat over onderwijs Geert Buelens (Universiteit Utrecht) ging direct hard in tegen de stelling Marktwerking stimuleert excellentie, onder meer vanuit zijn eigen ervaring als chair aan de Universiteit van California in Berkeley en als fellow aan de Library of Congress in Washington DC: “Wie beweert de toverformule gevonden te hebben in de vrije markt verdient het grootste wantrouwen. Het gevolg zie je immers nu al volop in de VS: daar heb je prachtige elite-universiteiten naast massa-educatiefabrieken”.

Naar aanleiding van de tweede stelling Hoger collegegeld zorgt voor beter onderwijs bepleitte de tweede keynotespreker Arjen Van Witteloostuijn (Universiteiten van Antwerpen, Tilburg en Utrecht) voor meer autonomie voor universiteiten om zich te profileren en studenten ‘op maat gemaakt’ te faciliteren: “De overdaad aan bemoeizucht en regelgeving voorziet universiteiten van een keurslijf dat concurreren met vooral de Amerikaanse voorhoede bij voorbaat tot een hopeloze exercitie maakt”, zei Van Witteloostuijn. Zijn voorstel luidde: laat universiteiten aan de aanbodzijde meer concurreren en laat aan de vraagzijde studenten vrijer op zoek gaan naar de studie die het best bij hen past. 

Eén publieke zender voor cultuur en informatie en Fuseren om te overleven

Joop Daalmeijer, naar eigen zeggen ‘reserve-Vlaming’ en sinds kort de voorzitter van de Nederlandse Raad voor Cultuur, verdedigde als keynotespreker met verve de stelling Eén publieke zender voor cultuur en informatie. Hij ziet voldoende mogelijkheden op de markt voor een nieuw Vlaams-Nederlands tv-kanaal voor cultuur en informatie met een gemengde Vlaams-Nederlandse redactie waardoor Vlamingen rechtstreeks kunnen genieten van het Amsterdamse Concertgebouworkest en Nederlanders op hun beurt van de Brusselse Muntschouwburg.

Het voorstel van Daalmeijer liep uit op een levendig debat waarbij de tweede keynotespreker Hans-Maarten van den Brink (Mediafonds Nederland) het duel niet schuwde. Hij stelde dat het concept van het televisiekanaal zijn langste tijd gehad heeft: het aanbod beweegt zich steeds meer richting service on demand, waarbij de kijker zelf bepaalt wanneer hij wat kijkt. In plaats van een nieuw televisiekanaal  stelde hij voor om de Vlaams-Nederlandse samenwerking te richten op radioproductie: “Dat is handzamer, goedkoper en makkelijker dan een nieuw tv-kanaal.” En omdat vooral taal Nederlanders en Vlamingen bindt, dacht hij ook aan een fonds voor gesproken woord: poëzie, luisterspelen, kortverhalen. 

Bent u inmiddels nieuwsgierig geworden naar de reacties van de panelleden op de stevige stellingen van de keynotesprekers en de uiteindelijke slotsom van de twee debatten? Het integrale verslag verschijnt in het eerstvolgende nummer van tijdschrift Ons Erfdeel! 

Deze CVN-blog kwam tot stand met medewerking van Ons Erfdeel vzw.

Na een turbulente tijd voor de Raad voor Cultuur, met een advies dat de Staatssecretaris naast zich neerlegde met het vertrek van voorzitster Els Swaab als gevolg, staat er nu een nieuwe visionair aan het hoofd van dit sleutelorgaan. Joop Daalmeijer, lid van CVN, leidt vanaf heden het belangrijkste adviesorgaan op het gebied van cultuur- en mediabeleid. Hoog tijd voor een onderonsje, om zijn eerste gedachten over zijn nieuwe functie te horen. Hieronder leest u het verslag van het gesprek dat we voerden met Joop, onder het genot van een kop koffie in het beruchte Haagse etablissement De Posthoorn.

Kijken wat we kunnen doen

“Een geschenk” noemt Joop Daalmeijer zijn aanstelling tot voorzitter van de Raad voor Cultuur in Nederland.  “Cultuur heeft mijn primaire aandacht en ook mijn primaire enthousiasme, dus ik vind dit buitengewoon prettig. Of het nou gaat om literatuur of architectuur, of het gaat om moderne dans, klassieke of hedendaagse muziek, ik vind het een fantastische wereld, met geweldige mensen die er werken, die ondanks alles enthousiast blijven.”

Dat het barre tijden zijn voor de culturele sector ontkent Daalmijer niet. “Als staatssecretaris Halbe Zijlstra ergens binnenkomt gaat er boegeroep op. Dat wil hij veranderen. Ik heb niet voor dit kabinet gestemd. Het is niet mijn kabinet. Maar over een paar jaar komt er misschien een ander. In ieder geval wil ik samen met het kabinet kijken waar er ruimte is, waar er marges zijn om een aantal zaken te verwezenlijken. Kijken wat we kunnen doen, en dat zal over twee kabinetten heengaan, dat is ook altijd interessant.”

CVN: “Denkt u dat u de koers van het kabinet op cultureel gebied kan bijsturen?”

“We moeten kijken waar de marges liggen. Als je adviezen schrijft en daarbij formuleringen kiest die bij dit kabinet totaal niet binnen de politieke bandbreedte vallen, dan kan je het net zo goed niet schrijven. Het is belangrijk om te zoeken waar nog ruimte is, op het stuk van fiscaliteit, op het stuk van de nieuwe Geefwet, als het gaat over cultureel ondernemen, als je kijkt naar ontwikkeling van talent. Er zijn meer begrotingen dan alleen die voor cultuur. Het is de vraag waar ruimte zit en waar je dingen samen op kunt pakken.”

“De bezuinigingen van 200 miljoen kunnen  we niet terugschroeven. Maar als we kijken naar de financiering van de culturele instellingen is er meer dan alleen maar subsidiëring. De nieuwe Geefwet biedt mogelijkheden. Fiscaal aantrekkelijk geven moet ook mogelijk worden voor mensen zoals jij en ik, die geen miljoenen op de bank hebben staan. Je moet kijken of je de drempel wat kunt verlagen”. Maar, zo relativeert Daalmeijer: “Het zal nooit die tweehonderd miljoen [aan bezuinigingen, CVN] goedmaken.”

Daalmeijer noemt ook het cultureel ondernemen als gebied waar voor de sector nog kansen liggen. “Het Gelders orkest en het Orkest van het Oosten vinden nieuwe vormen van financiering en optreden waarmee ze toch precies doen waarvoor ze opgericht zijn: namelijk muziek naar het publiek brengen. Dat is een voorbeeld van nieuwe businessmodellen die je in de gaten moet houden.”

Ook het doen van ondersteunend onderzoek weegt voor Daalmeijer zwaar: “Annick Schramme aan de Universiteit Antwerpen doet buitengewoon interessant onderzoek op het gebied van cultureel ondernemen. Dat is in Nederland nog een beetje onderontwikkeld. In Vlaanderen ligt men daarop voor. Vandaar dat we in gesprek moeten over de grens heen.”

Daalmeijer wil de komende tijd vooral rondkijken in andere landen, om te zien hoe de bloei van het culturele leven zich verhoudt tot de hoogte van steun die de lokale overheid eraan geeft. “Uit onderzoek is gebleken dat het niet zo is dat de cultuurbeleving achteruit gaat in landen waar cultuursubsidiëring wordt teruggeschroefd. Dat is een interessante vaststelling. Maar, om daar te komen heb je een periode van aanloop nodig. En in Nederland komen we uit een situatie waarin we gewend waren aan de zekerheid van subsidie.”

Kunstonderwijs met ruimte voor talent

Daalmeijer is van mening dat vooral de ontwikkeling van nieuw artistiek talent in het huidige kabinetsbeleid een ondergeschoven kindje is. "Talentontwikkeling is heel belangrijk, en het is jammer dat dit grotendeels is weggevallen. Culturele instellingen moeten zelf zorg dragen voor die talentontwikkeling en ik denk dat we veel inspanning moeten leveren om te zien of we daar geld voor kunnen vinden.” Daalmeijer noemt onder meer het Haagse Residentie Orkest, dat rechtstreek contact onderhoudt met het Haags Conservatorium. “Het orkest geeft aan leerlingen van het conservatorium heel wat kansen, bijvoorbeeld om mee te spelen bij de eerste violen. Zo ontwikkel je talent.” Daalmeijer ziet ook kansen om het kunstonderwijs op de lagere en middelbare school te verbeteren: “De departementen voor Cultuur en Onderwijs moeten op dat vlak beter gaan samenwerken.”

Cultuur golft over de grens heen

Ook in het publieke medialandschap is er de afgelopen tijd nogal wat veranderd. We vragen Daalmeijer, mediaman par excellence, naar zijn visie hierop:

“Er gaat 128 miljoen af van de mediabegroting. Dat is een gegeven, en heeft opgeleverd dat omroepen in Nederland zich anders zijn gaan opstellen. Solistische organisaties zijn nu onderdeel van een cluster, naast een klein aantal stand alone organisaties. Juist die laatste groep vormt het zout in de pap. Ik vind het jammer dat deze organisaties minder geld krijgen dan de gefuseerde omroepen. Extra geld voor een fusie is goed, anders beweegt men niet. Maar nu gaat het ten koste van de omroepen die alleen blijven en dat zou in de toekomst misschien bijgetrokken moeten worden.”

Ook voor het omroepbestel in zijn nieuwe vorm is het volgens Daalmeijer cruciaal om eigen producties te blijven brengen. “In zo’n klein taalgebied is dat kostbaar, maar moet je het toch doen. In dat kader moet je over de grens heen kijken. Kunst en cultuur houdt niet op  aan de grens, dat golft er overheen.” Het argument dat de Nederlandse en Vlaamse taal teveel van elkaar zouden verschillen, wijst hij resoluut van de hand: “Luister, als ik naar een Zweedse serie kijk versta ik het ook niet. In die gevallen ondertitel je gewoon.” Vandaar de oproep van Daalmeijer: “Kom tot samenwerking, kijk over je schutting heen. Belangrijker dan verschillen is dat de taal ons altijd blijft binden.”

Meer mensen laten meegenieten van subsidie

CVN: “Zou u een advies durven geven voor méér zendtijd voor cultuur op de Nederlandse televisie?”

“Ik zou het graag willen. Maar daar treed je in de onafhankelijkheid van organisaties.” Desalniettemin doet Daalmeijer een gooi. Hij pleit voor een afspraak tussen de publieke omroepen van Vlaanderen en Nederland om samen te werken bij de programmering van cultuur op de digitale televisie. Verschillende zenders, met op primetime culturele producties uit het eigen land. Daar omheen kunnen de Vlaamse en Nederlandse collega’s elkaars producties uitzenden. “Ik wil graag in Nederland ook de laatste operaproductie van de Koninlijke Muntschouwburg zien. Die zien wij hier niet.” Maar er valt een kanttekening bij te maken: “Je zit hier met een probleem van auteursrechten. We moeten zoeken naar oplossingen die de rechten betaalbaar maken.”

Hij voegt hieraan toe: “Het is juist nu belangrijk om het publieksbereik van producties te vergroten. Een voorbeeld is De Nederlandse Opera, waarvan producties vaak beperkt blijven tot acht voorstellingen. Daardoor bereiken ze maximaal het aantal van 20.000 bezoekers. Op dit beperkte aantal bezoekers valt het totale bedrag aan subsidie terug. Als je het publieksbereik vergroot door de productie bijvoorbeeld uit te zenden op de openbare omroep, dan genieten meer mensen van de subsidie die erin gestopt is. Dat maakt het draagvlak van zo’n organisatie groter.” Naast het vergroten van het publieksbereik ziet Daalmeijer nog een voordeel: “Ook voor sponsoren is het aantrekkelijk wanneer het bereik van de door hen gesponsorde producties, en daarmee hun zichtbaarheid toeneemt. Ze krijgen als het ware een tweede venster voor hun reclame-uiting. Daar moet de wetgeving voor aangepast worden.” En ook hier noemt Daalmeijer de auteursrechtenkwestie de belangrijkste barrière die om een snelle oplossing vraagt.

Daalmeijer vindt het belangrijk dat de Nederlandse topinstellingen ook in de toekomst op steun van de overheid kunnen blijven rekenen, ook al lijkt het geïnteresseerde publiek af te nemen. CVN: “Als u dan kiest voor de instandhouding van een breed aanbod cultuur inclusief dure vormen zoals opera, ziet u het dan ook als speerpunt voor de Raad voor Cultuur om de komende jaren op zoek te gaan naar mogelijkheden om nieuw en jong publiek te werven?"

Daalmeijer: “Ja. Het vergroten van het publieksbereik is ook een expliciete opdracht van de Staatssecretaris, waar het de organisaties betreft die hij blijft ondersteunen.

CVN: "Tot slot, hebt u al een afspraak gehad met de Staatssecretaris?"

“Ja zeker, we hebben inmiddels verschillende gesprekken gevoerd. Hij vertegenwoordigt het beleid dat vaststaat en uitgevoerd moet worden; tegelijkertijd zie ik hem als een gesprekspartner. En dat werkt. Hij luistert. Hij moet binnen de gestelde financiële kaders blijven, zoveel is duidelijk. Maar hij zoekt ook naar betere contacten met de culturele sector.” En juist daar ziet Daalmeijer een rol voor zichzelf weggelegd.

Door Guy Janssens en Charlotte Rommes

In het kader van de België-week op Radio 1 (Nederland) werden Herman Balthazar en Wim van Gelder geïnterviewd tijdens het programma ‘Dit is de Dag’